Ο νεοφιλελευθερισμός, πίσω από το σύνθημα*

Ένα αυγουστιάτικο απόγευμα εκεί που κουβεντιάζαμε για την κατάσταση στην οικονομία ένας φίλος μου αντέτεινε, «είσαι νεοφιλελεύθερη!». Απάντησα κοφτά ότι δεν είμαι, ενώ ο ίδιος επέμεινε πως και η ίδια η άρνησή μου να το παραδεχτώ, φανερώνει ότι είμαι στα σίγουρα …

Αν κάποιος ανατρέξει στη σχετική βιβλιογραφία θα βρει ότι ο νεοφιλελευθερισμός ως δόγμα οικονομικής θεωρίας ξεκίνησε από την Σχολή του Σικάγο γύρω στη δεκαετία του ‘80, με θεμελιωτές τους Φον Χάγεκ και Μίλτον Φρίντμαν και πρεσβεύει το μέγιστο δυνατό περιορισμό του κράτους και την παράδοση κάθε πλευράς της κοινωνικής ζωής στην αγορά. Ιδιωτικοποίηση δηλαδή παντού. Ιδιωτική παιδεία, υγεία, ενέργεια, εφορία, φυλακές, αστυνομία και ότι άλλο μπορούμε να φανταστούμε. Οι υποστηρικτές του νεοφιλελευθερισμού ισχυρίζονται ότι αν αφεθούν τα πάντα στην ελεύθερη αγορά θα δημιουργηθεί ανάπτυξη, θα ανοίξουν θέσεις εργασίας κλπ.

Πεποίθησή μου είναι, ότι ο όρος και η πιο πάνω κοσμοθεωρία δε μπορεί να αντιπροσωπεύσει καμιά απολύτως συγκροτημένη πολιτική παράταξη, κόμμα ή οργανωμένη  ομάδα στην Κύπρο. Για να το πω πιο λιανά. Αμφισβητώ έντονα το ότι υπάρχει έστω και ένας αληθινός νεοφιλελεύθερος στην Κύπρο. Υπάρχουν όμως πάρα πολλοί λαϊκιστές…

Ο όρος νεοφιλελεύθερος ταυτίστηκε με κάτι αόριστα κακό. Με ένα τέρας το οποίο θέλει να κάνει κακό σε όλους, στοχεύοντας ειδικά στους φτωχούς, στους εργάτες, στους μεροκαματιάρηδες. Έχει καταλήξει να είναι η εύκολη αντιπολιτευτική κορώνα για όσους -στην καλύτερη περίπτωση- προτείνουν ανεφάρμοστες πολιτικές, ή στη χειρότερη, δεν έχουν να προτείνουν τίποτε. Το υπονοούμενο είναι σαφές. Ο νεοφιλελευθερισμός είναι κάτι το απεχθές, άρα, ο ΔΗΣΥ και ο Πρόεδρος του που δήθεν τον υποστηρίζουν είναι εξίσου κακοί. Το απλό ή καλύτερα το απλοϊκό συσπειρώνει. Ο καθένας μπορεί να αντιτάξει μέσα στον καφενέ με ύφος αυθεντίας, «εν νεοφιλελεύθεροι τούτοι κουμπάρε» και καθάρισε. Καθόλου τυχαία εξάλλου δεν είναι η επίμονη και συνεχής επανάληψη του όρου σε ανακοινώσεις και δηλώσεις στελεχών του ΑΚΕΛ.

Στην πραγματικότητα όμως δεν ακούγεται καμιά αμιγώς νεοφιλελεύθερη φωνή στο δημόσιο διάλογο, αντίθετα, αυτό που επικράτησε διαχρονικά στην Κύπρο είναι ένα κλίμα καχυποψίας έναντι στην ιδιωτική πρωτοβουλία.

Σήμερα τα περιθώρια διαλόγου για την οικονομία διαμορφώνονται από τα εξής. Υπάρχουν δύο σημαντικές παρατάξεις και μια μικρότερη οι οποίες βρίσκονται στην αντιπολίτευση που κατανοούν την ελεύθερη αγορά και τοποθετούν στις αναλύσεις τους την Κύπρο στις δυτικού τύπου οικονομίες (βλ. ΔΗΣΥ, ΔΗΚΟ, ΕΥΡΩΚΟ). Έχουμε την κυβερνητική παράταξη που από την αρχή έδειξε αδυναμία να κατανοήσει την οικονομία στο σύνολό της. Καθόλου άσχετο φυσικά δεν είναι το γεγονός του ότι σχεδόν όλη η ηγεσία και η κοινοβουλευτική τους ομάδα δεν έχουν εργαστεί πουθενά αλλού πέρα από στο ίδιο το κόμμα. Το ΑΚΕΛ στην εκπνοή της θητείας του βρίσκεται παγιδευμένο από τη μια ανάμεσα στις διακηρύξεις του και από την άλλη στην ανάγκη αντιμετώπισης της κρίσης. Μοναδική διέξοδος για να καλύψει τις δικές του αδυναμίες η κατά μέτωπο επίθεση με σημαία τους κακούς νεοφιλελεύθερους. Η ΕΔΕΚ τέλος η οποία αδυνατεί να παρουσιάσει συγκροτημένη άποψη για θέματα οικονομίας ακολουθεί μάλλον τον δρόμο του υποψηφίου της, ο οποίος, στην προσπάθειά του να αλιεύσει ψήφους από παντού δεν έχει άλλη επιλογή από το να προκύψει επίσης αντι-νεοφιλελεύθερος, εφόσον «πουλά». Οι μετρημένες σοβαρές φωνές τεχνοκρατών, οικονομολόγων και ακαδημαϊκών έχουν –δυστυχώς- επίσης τσουβαλιαστεί από τα στελέχη του ΑΚΕΛ ανάμεσα στους κακούς νεοφιλελεύθερους «μανδαρίνους».

Πάντως, γεγονός παραμένει πως η οικονομία της Κύπρου έχει καταστραφεί και πως τα συνθήματα δεν πρόκειται να μας βοηθήσουν στο ελάχιστο. Το να τερματίζεται η όποια συζήτηση για την οικονομία πάνω στο τείχος της κατηγορίας του νεοφιλελευθερισμού δε φανερώνει τίποτα άλλο από τη βαθιά συντηρητική αντίληψη που επικρατεί σε ορισμένους οι οποίοι επιθυμούν να παραμείνουν όλα όπως είναι.

Αν τελικά το ΑΚΕΛ άρχισε ήδη να γλυκοκοιτάζει τον αντιπολιτευτικό του ρόλο και να προετοιμάζει το έδαφος, ας το πράξει παραθέτοντας προτάσεις και αναλαμβάνοντας ευθύνες. Εξάλλου, η ευθύνη να διαπραγματευτούν και να υπογράψουν το μνημόνιο ανήκει αποκλειστικά στους ίδιους. Αν το ενδιαφέρον τους είναι όντως να αποφύγουμε πολιτικές οι οποίες να στρέφονται ενάντια στα λαϊκά στρώματα, θα πρέπει από τώρα να δεσμευτούμε σε πολιτικές αύξησης της παραγωγικότητας της δημόσιας υπηρεσίας και σε εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών μέσα σε κλίμα συναίνεσης και με τη συλλογική κατανόηση του ότι το μέλλον των επόμενων γενιών κρίνεται όχι από το φάντασμα του νεοφιλελευθερισμού αλλά από τις σημερινές πολιτικές αποφάσεις.