Ο υποτελής «Προμηθέας»*

Την περασμένη εβδομάδα ανακοίνωσε τη λειτουργία του το ινστιτούτο ερευνών «Προμηθέας». Το όνομα του ινστιτούτου προέρχεται από την ελληνική μυθολογία, με βάση την οποία ο Δίας ο βασιλιάς των θεών ξέροντας το πόσο ωφέλιμη είναι η φωτιά την είχε κρατήσει για τους Θεούς. Ο Προμηθέας όμως παράκουσε την εντολή του, έκλεψε τη φωτιά από τους Θεούς και τη χάρισε στους ανθρώπους. Ο Δίας για να τον τιμωρήσει τον έδεσε με αλυσίδες σε ένα βράχο και κάθε μέρα σε συγκεκριμένη ώρα έστελνε έναν αετό να του φάει το συκώτι. Το μαρτύριο αυτό συνεχίστηκε για πολλά χρόνια μέχρι που ο Ηρακλής πέρασε από εκεί, τον λυπήθηκε, σκότωσε τον αετό και ελευθέρωσε τον Προμηθέα…

Γιατί τα γράφω όλα αυτά; Ο μύθος του Προμηθέα όπως και ο κάθε μύθος φανερώνει διδάγματα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση δείχνει τη γενναιότητα του Προμηθέα ο οποίος παράκουσε τον ίδιο του τον βασιλιά για να πράξει αυτό το οποίο θεωρούσε ορθό. «Προμηθέας» … όμορφο όνομα για ινστιτούτο ερευνών. Επειδή η επιστημονική έρευνα ιδανικά ταυτίζεται με μια αντικειμενικότητα υπεράνω οδηγιών, υπεράνω υφιστάμενης γνώσης, προκαταλήψεων και ιδεολογιών. Η έρευνα -οφείλει τουλάχιστον- να είναι πάνω απ’ όλα ανεξάρτητη και ελεύθερη για να μπορεί να φέρει τα πάνω κάτω με νέες ανακαλύψεις, για να σπρώξει την πρόοδο και να διευρύνει την κατανόησή μας για τον κόσμο που μας περιβάλλει.

Μπορεί όμως άραγε ο «Προμηθέας» να ανταποκριθεί στις προσδοκίες που το όνομά του πρεσβεύει; Μάλλον δύσκολο έως και αδύνατο. Η σύνθεση του ινστιτούτου είναι ξεκάθαρα τοποθετημένη στον κομματικό χώρο του ΑΚΕΛ. Με επικεφαλείς τους Γιαννάκη Κολοκασίδη (Πρόεδρο), Κώστα Γουλιάμο (Αντιπρόεδρο), Κωστάκη Κωνσταντίνου (Γραμματέα) και τον Γιάννο Κατσουρίδη ως Επιστημονικό Διευθυντή. Ενώ στα μέλη του επιστημονικού συμβουλίου περιλαμβάνονται οι Χρίστος Χριστοφίδης, Νίκος Μούδουρος, Ρολάνδος Κατσιαούνης κ.α.

Είμαι βέβαιη πως ορισμένα μέλη μπορεί να είναι λαμπροί επιστήμονες και η κομματική τους ταυτότητα να μην επισκιάζει καθόλου την κρίση και την επιστημονική τους επάρκεια. Εξάλλου όλοι ανήκουμε κάπου και όλοι μεταφέρουμε μαζί μας μια πλειάδα ταυτοτήτων. Ούτε και πιστεύω στο μύθο της απόλυτης αντικειμενικότητας.

Από την άλλη όμως, δε μπορώ παρά να κακίσω το γεγονός πως ένα δήθεν ανεξάρτητο ερευνητικό ινστιτούτο συστάθηκε στα πρότυπα μιας κομματικής οργάνωσης. Χωρίς πολυφωνία και με όραμα του την αυτοεπιβεβαίωση αντί για την αντικειμενική μελέτη. Ο κάθε επιστήμονας ξεκινά με μια βασική υπόθεση, το θέμα είναι να μην αυτοεγκλωβίζεται από αυτή με τρόπο που να καταλήγει αυτοσκοπός η δικαίωσή της.

Με τον παλιό συμφοιτητή Γιάννο Κατσουρίδη μπορώ να συμφωνήσω με την παρατήρησή του ότι «η ανάλυση των φαινομένων πολλές φορές χαρακτηρίζεται από την απουσία κριτικών προσεγγίσεων για το πώς φτάσαμε ως εδώ». Αλλά ας προσέχει να μην του γίνει αυτοσκοπός να αποδείξει ότι φτάσαμε ως εδώ επειδή δεν επικράτησε η εκάστοτε ακελική άποψη γιατί μετά θα χάσει κάθε επιστημονική εγκυρότητα.


Τέλος, αν το ίδιο το ινστιτούτο θέλει να ανταποκριθεί στον μύθο του Προμηθέα ας διευρύνει τη σύνθεσή των επιστημόνων που το αποτελούν. Ήδη αρκετή αρνητική κομματικοποίηση βιώνουμε καθημερινά στην Κύπρο. Στα σωματεία, στους συνδέσμους, στις ΜΚΟ, στη δημόσια υπηρεσία, στους ημικρατικούς οργανισμούς. Ας αφήσουμε την επιστήμη όσο μπορούμε μακριά. Αν θέλει το ΑΚΕΛ ή η οποιαδήποτε παράταξη να εργαλειοποιήσει την επιστήμη για να υποστηρίξει και «ερευνητικά» την ιδεολογία της ας συστήσει π.χ. το ινστιτούτο μελετών ΑΚΕΛ και ας αφήσει ελεύθερους τους επιστήμονες, από όποιο ιδεολογικό χώρο και αν προέρχονται να κάνουν την έρευνά τους ανεξάρτητα από καθοδηγούμενα ινστιτούτα τύπου «Προμηθέας».